สิทธิค่าชดเชยเลิกจ้างปี พ.ศ. 2569 และ 5 วิธีรับมือการบีบให้ออกจากงาน

พนักงานและลูกจ้างในประเทศไทยที่ถูกให้ออกจากงานในปี พ.ศ. 2569 มีสิทธิได้รับความคุ้มครองเรื่องเงินชดเชยตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 เพื่อป้องกันการเสียสิทธิในช่วงที่ธุรกิจต้องการลดต้นทุนแต่หลีกเลี่ยงภาระค่าใช้จ่ายก้อนใหญ่ เนื่องจากนายจ้างบางส่วนมักใช้วิธีกดดันทางอ้อมให้พนักงานยื่นใบลาออกเอง ซึ่งทำให้สิทธิเรียกร้องค่าชดเชย ค่าจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า และค่าเสียหายจากการเลิกจ้างไม่เป็นธรรมสิ้นสุดลงทันที ลูกจ้างจึงจำเป็นต้องรู้เท่าทันรูปแบบการบีบให้ออกจากงาน พร้อมรวบรวมหลักฐานเพื่อยื่นเรื่องต่อกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานหรือศาลแรงงาน

5 รูปแบบการหลีกเลี่ยงค่าชดเชยที่ลูกจ้างต้องระวัง

การทำให้พนักงานตัดสินใจลาออกเองเป็นช่องทางที่สถานประกอบการบางแห่งนำมาใช้เพื่อหลีกเลี่ยงภาระทางกฎหมาย โดยมักปรากฏใน 5 รูปแบบสำคัญที่ผู้ปฏิบัติงานควรสังเกต การรู้เท่าทันข้อกฎหมายและแนวทางของศาลแรงงานจะช่วยให้ลูกจ้างปกป้องสิทธิของตนเองได้อย่างถูกต้อง

• การบีบบังคับให้ยื่นใบลาออก (Forced Resignation) นายจ้างอาจข่มขู่ว่าหากไม่ลงลายมือชื่อลาออกเองจะถูกไล่ออกโดยไม่ได้รับเงินชดเชย หรือขู่ว่าจะไม่ออกหนังสือรับรองการทำงานให้ ซึ่งตามกฎหมายแล้วการถูกบีบบังคับโดยไม่ยินยอมจะทำให้ใบลาออกตกเป็นโมฆียะและถือเป็นการเลิกจ้าง หากมีหลักฐานยืนยัน เช่น ข้อความ LINE หรือ email และพยานบุคคล
• การกดดันด้วยสภาพแวดล้อมการทำงาน (Quiet Firing) เป็นการบีบทางอ้อมโดยมอบหมายแต่งานง่ายที่ซ้ำซาก หรือโยนงานที่ยากเกินกำลังให้ทำ รวมถึงไม่ปรับขึ้นเงินเดือนและไม่เลื่อนตำแหน่งแม้ทำงานหนักมาหลายปี หรือสั่งย้ายสายงานโดยไร้เหตุผล เพื่อให้พนักงานเกิดความเบื่อหน่ายและลาออกเอง
• การลดเงินเดือนหรือลดตำแหน่งโดยพลการ (Constructive Dismissal) หรือการเลิกจ้างแฝงจากการเปลี่ยนเงื่อนไขการจ้างงานโดยไม่ขอความยินยอม ทั้งที่แนวคำพิพากษาศาลฎีกากำหนดว่าการโยกย้ายงานต้องมีตำแหน่งและค่าจ้างไม่ต่ำกว่าเดิมและเป็นธรรม ลูกจ้างจึงมีสิทธิปฏิเสธและยื่นเรื่องได้ว่าเป็นการเลิกจ้างโดยปริยาย
• การใช้สัญญาจ้างชั่วคราวและกำหนดทดลองงาน 119 วัน เนื่องจากมาตรา 118 กำหนดให้ลูกจ้างที่ทำงานต่อเนื่องครบ 120 วันขึ้นไปมีสิทธิได้รับค่าชดเชย นายจ้างบางรายจึงกำหนดวันทดลองงานไว้ที่ 119 วันแล้วให้ออกก่อนครบเกณฑ์ หรือต่อสัญญาจ้างระยะเวลาแน่นอน (Fixed-term Contract) ซ้ำๆ เพื่อหลีกเลี่ยงค่าชดเชย
• การสร้างเหตุเพื่อไล่ออกตามกฎหมาย (Manufactured Cause) เป็นการอาศัยมาตรา 119 ที่ให้เลิกจ้างได้โดยไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยเมื่อลูกจ้างทำผิดร้ายแรง เช่น ทุจริตต่อหน้าที่ จงใจก่อความเสียหาย ประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง หรือฝ่าฝืนข้อบังคับการทำงาน นายจ้างบางรายจึงสั่งงานที่ทำได้ยากเพื่อกล่าวหาว่าฝ่าฝืนระเบียบ แต่ศาลแรงงานตีความอย่างเคร่งครัดและให้นายจ้างมีภาระพิสูจน์ความผิดจริง

สิทธิเงินชดเชยตามกฎหมายและแนวทางร้องเรียนปี พ.ศ. 2569

นอกจากค่าชดเชยตามอายุงานแล้ว หากนายจ้างเลิกจ้างโดยไม่แจ้งล่วงหน้า ลูกจ้างยังมีสิทธิได้รับค่าชดเชยแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าเท่ากับค่าจ้างอัตราสุดท้าย 30 วัน หรือ 60 วันตามแต่ละกรณี สำหรับผู้ส่งเงินสมทบประกันสังคม ในปี พ.ศ. 2569 มีการปรับฐานเพดานเงินเดือนใหม่เป็น 17,500 บาท โดยผู้ถูกเลิกจ้างจะได้รับเงินทดแทน 60% ของค่าจ้าง นานสูงสุด 180 วัน หรือคิดเป็นเงินสูงสุดประมาณ 10,500 บาทต่อเดือน เมื่อถูกกดดันหรือเปลี่ยนเงื่อนไขงานโดยไม่ยินยอม ลูกจ้างต้องไม่ลงลายมือชื่อในใบลาออกและควรเก็บหลักฐานทุกอย่าง เช่น บันทึกการประชุม ข้อความ LINE หรือ email เพื่อยื่นร้องเรียนต่อกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานหรือดำเนินคดีต่อศาลแรงงาน ทั้งนี้ นายจ้างที่ฝ่าฝืนไม่จ่ายค่าชดเชยหรือค่าจ้างมีโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

ข้อมูลสิทธิค่าชดเชยและแนวทางรับมือการเลิกจ้างในปี พ.ศ. 2569 เป็นเรื่องที่คนทำงานโรงแรม ผู้จัดงาน พนักงานร้านอาหาร และบุคลากรในภาคธุรกิจท่องเที่ยวควรศึกษาไว้เพื่อปกป้องสิทธิของตนเอง การรู้ข้อกฎหมายแรงงานที่ถูกต้องจะช่วยให้ทั้งลูกจ้างและผู้ประกอบการสามารถบริหารจัดการการทำงานร่วมกันได้อย่างเป็นธรรม